{"id":2653,"date":"2015-10-29T00:34:36","date_gmt":"2015-10-28T23:34:36","guid":{"rendered":"http:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/?p=2653"},"modified":"2015-10-29T00:35:12","modified_gmt":"2015-10-28T23:35:12","slug":"fantastyka-a-fantasy-o-gatunkow-rozroznianiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/2015\/10\/fantastyka-a-fantasy-o-gatunkow-rozroznianiu\/","title":{"rendered":"Fantastyka a fantasy. O Gatunk\u00f3w rozr\u00f3\u017cnianiu."},"content":{"rendered":"

\u2013 Czytam fantastyk\u0119! \u2013 pochwali\u0142 mi si\u0119 kiedy\u015b znajomy przy okazji\u00a0 spotkania.<\/strong>
\n\u2013 Wspaniale \u2013 ucieszy\u0142em si\u0119. \u2013 Jaka jest Twoja ulubiona ksi\u0105\u017cka Lema?
\n\u2013 Kogo?
\n\u2013 Lema. Taki pisarz science-fiction.
\n\u2013 Eee\u2026 ja nie czytam bajek o\u00a0UFO.
\n\u2013 M\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce\u00a0czytasz fantastyk\u0119. To, no nie wiem, co s\u0105dzisz o\u00a0ostatniej ksi\u0105\u017cce Kinga?
\n\u2013 A\u00a0on nie pisze przypadkiem horror\u00f3w?
\n\u2013 Tak. Tak w\u0142a\u015bnie.
\n\u2013 Ja nie czytam horror\u00f3w.
\n\u2013 M\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce\u00a0czytasz fantastyk\u0119!
\n\u2013 Czytam. Wiesz, Tolkien. Paolini. Sapkowski. Fantastyk\u0119 czytam.<\/strong><\/p>\n

FELIETON UKAZA\u0141 SI\u0118 PIERWOTNIE NA STRONIE POLSKAGROZA.PL<\/a><\/strong> KT\u00d3REJ MAM ZASZCZYT BY\u0106 REDAKTOREM NACZELNYM.<\/strong><\/p>\n

\"Grozobicie<\/a><\/p>\n

\n

To\u00a0nie by\u0142a jedyna taka rozmowa, jak\u0105 odby\u0142em. Nie jedyna, o\u00a0jakiej s\u0142ysza\u0142em i\u00a0przez jak\u0105 przebrn\u0105\u0142em w\u00a0dyskusjach forumowych. Mo\u017cna by\u00a0pomy\u015ble\u0107, \u017ce\u00a0im bardziej jeste\u015b oczytany, tym wi\u0119cej wiesz \u2013 tymczasem przera\u017caj\u0105co wysoki odsetek zafascynowanego ksi\u0105\u017ckami spo\u0142ecze\u0144stwa (tak\u017ce w\u00a0fandomie) nie ma za\u00a0bardzo poj\u0119cia CO tak naprawd\u0119 czyta. Fantastyka staje si\u0119 fantasy, science-fiction to\u00a0tylko \u201ebajki o\u00a0ufo\u201d \u2013 \u201eGwiezdne Wojny\u201d to\u00a0sztandarowy przyk\u0142ad dobrego i\u00a0powa\u017cnego SF. Nie tak dawno przejrza\u0142em ranking dziesi\u0119ciu najlepszych horror\u00f3w dla dzieci, w\u00a0kt\u00f3rym wyszczeg\u00f3lniono \u201eZmierzch\u201d. Ani to\u00a0horror, ani dla dzieci, ani nawet \u201enajlepszy\u201d.<\/p>\n

Niew\u0142a\u015bciwe nazewnictwo znajduj\u0119 nawet tam, gdzie teoretycznie by\u0107 go nie powinno \u2013 jaki\u015b czas temu w\u00a0kinach pojawi\u0142 si\u0119 film \u201eMAMA\u201d sygnowany nazwiskiem Guillermo del Toro (chocia\u017c re\u017cyserem by\u0142 Andres Muschietti). Na\u00a0plakacie napisano, i\u017c jest to\u00a0\u201eNiesamowity Thriller\u201d. S\u0142owo \u201eHorror\u201d najwyra\u017aniej nie przesz\u0142o komu\u015b przez gard\u0142o, a\u00a0szkoda, bo thrillerem film ten na\u00a0pewno nie jest.<\/p>\n

Zastanawiam si\u0119, sk\u0105d u\u00a0pewnych os\u00f3b ta weso\u0142a ignorancja. I\u00a0chyba znajduj\u0119 odpowied\u017a \u2013 a\u00a0przynajmniej jej cz\u0119\u015b\u0107. Jedn\u0105 z\u00a0najwa\u017cniejszych rzeczy dla wykszta\u0142conego cz\u0142owieka po\u00a0maturze (a\u00a0nawet przed) jest rozpoznawanie gatunk\u00f3w i\u00a0rodzaj\u00f3w literackich. Powie tak ka\u017cdy polonista. To\u00a0absolutna podstawa, by\u00a0wiedzie\u0107, czym jest dramat, epika, liryka. Jeszcze dzisiaj mog\u0119 z\u00a0pami\u0119ci zacytowa\u0107 definicj\u0119 powie\u015bci, pami\u0119tnika, podania, czy eposu. Ale\u00a0gdzie w\u00a0tym wszystkim podzia\u0142 gatunk\u00f3w literatury popularnej? O\u00a0tym te\u017c si\u0119 uczy\u0142em. Cz\u0119\u015bciowo. Ballada. Romans. Farsa. Par\u0119 s\u0142\u00f3w o\u00a0westernie, jako ciekawostka \u2013 pod\u00a0koniec lekcji, kiedy ka\u017cdy ju\u017c patrzy\u0142 na\u00a0zegarek. Pami\u0119tam te\u017c fantastyk\u0119 \u2013 czy raczej fantasy. W\u00a0podr\u0119czniku ze\u00a0szko\u0142y podstawowej\u00a0 po\u015bwi\u0119cono \u0107wier\u0107 strony \u201eWied\u017aminowi\u201d, ilustruj\u0105c tre\u015b\u0107 fotosem z\u00a0filmu. Czym oczywi\u015bcie wyrz\u0105dzono temu dzie\u0142u jeszcze wi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119. W\u00a0szkole gimnazjalnej przeznaczono na\u00a0 fantastyk\u0119\u00a0 jedn\u0105(!) lekcj\u0119 \u2013 ale\u00a0tylko dlatego, \u017ce\u00a0\u0142adnie o\u00a0to poprosi\u0142em i\u00a0sam mia\u0142em j\u0105 poprowadzi\u0107. Temat? Narzucony \u2013 Lem. Dla mnie super sprawa, dla\u00a0\u00a0 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w temat do\u00a0\u017cart\u00f3w, albo godzina na\u00a0sen. Nie rozumieli Lema. By\u0142 dla nich za\u00a0trudny, zbyt niejasny \u2013 zbyt g\u0142\u0119boki. Nie uczy si\u0119 przecie\u017c dziecka p\u0142ywa\u0107, wrzucaj\u0105c go od\u00a0razu na\u00a0g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119, prawda? Pomijam temat p\u0142ywaj\u0105cych noworodk\u00f3w \u2013 one tak naprawd\u0119 nie zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 jeszcze p\u0142ywa\u0107 oduczy\u0107.<\/p>\n

To, \u017ce\u00a0system edukacji jest przestarza\u0142y, a\u00a0jego naprawa notorycznie spychana na\u00a0dalszy plan, ma uzasadnienie w\u00a0obecnej (i\u00a0przysz\u0142ej) kondycji narodu. W\u00a0ko\u0144cu, jak pisa\u0142 Zamoyski \u201eTakie b\u0119d\u0105 Rzeczypospolite, jak ich m\u0142odzie\u017cy chowanie\u201d \u2013 a\u00a0nawet nieuzbrojone w\u00a0wiedz\u0119 o\u00a0nauczaniu oko widzi, \u017ce\u00a0XIX-wieczny pruski system edukacji maj\u0105cy kszta\u0142ci\u0107 \u017co\u0142nierzy, robotnik\u00f3w i\u00a0urz\u0119dnik\u00f3w ma si\u0119 nijak do\u00a0rzeczywisto\u015bci XXI wieku. Przestarza\u0142y jest system i\u00a0przestarza\u0142y jest program. M\u0142ody cz\u0142owiek, wychodz\u0105c z\u00a0lekcji J\u0119zyka Polskiego, ma wiedz\u0119 o\u00a0lekturach i\u00a0pisarzach przesz\u0142ych, o\u00a0pisaniu ku pokrzepieniu serc i\u00a0romantyzmie, literaturze powsta\u0144czej i\u00a0wolno\u015bciowej. I\u00a0bardzo dobrze, bo nie mo\u017cna deprecjonowa\u0107 i\u00a0zapomina\u0107 o\u00a0przesz\u0142o\u015bci (co obecnie dzieje si\u0119 na\u00a0nielicznych lekcjach Historii) \u2013 tak samo jednak nie powinno si\u0119 ignorowa\u0107 tera\u017aniejszo\u015bci. A\u00a0co wychodz\u0105cy ze\u00a0szko\u0142y cz\u0142owiek wie o\u00a0dzisiejszej literaturze? A\u00a0przede wszystkim, co wie o\u00a0tera\u017aniejszych polskich pisarzach? To\u00a0ju\u017c zostawia si\u0119 przypadkowi. Je\u015bli kto\u015b czyta i\u00a0si\u0119 interesuje \u2013 to\u00a0zna. Je\u015bli kto\u015b jednak nie mia\u0142 kontaktu z\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0105 (pr\u00f3cz przymusowych lektur) \u2013 to\u00a0czyta\u0107 nie b\u0119dzie. Szko\u0142a si\u0119 ko\u0144czy, zaczynaj\u0105 si\u0119 studia \u2013 czyli \u00a0imprezy \u2013 i\u00a0w\u00a0ko\u0144cu praca. Nie ma ju\u017c czasu, by\u00a0wyrobi\u0107 sobie nawyk czytania, ani tez zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w\u00a0literatur\u0119. Kolejny idealny urz\u0119dnik\/\u017co\u0142nierz\/robotnik \u2013 pracownik gotowy do\u00a0s\u0142u\u017cby.<\/p>\n

Generalizacja jest z\u0142a, dlatego powiem, \u017ce\u00a0znam przypadek osoby, kt\u00f3ra\u00a0si\u0119gn\u0119\u0142a po\u00a0ksi\u0105\u017cki ju\u017c w\u00a0p\u00f3\u017aniejszym wieku. Dzisiaj nadrabia zaleg\u0142o\u015bci. Ale\u00a0tak\u017ce i\u00a0ona nie wie, co tak naprawd\u0119 czyta. Fantastyk\u0119 \u2013 ale\u00a0czym jest ta fantastyka? \u00a0Czy tylko tym, na\u00a0czym napisano, \u017ce\u00a0to fantastyka w\u0142a\u015bnie?<\/p>\n

Szko\u0142a to\u00a0pewien ograniczony okres czasu. Aby co\u015b doda\u0107, trzeba co\u015b zabra\u0107 \u2013 albo te\u017c inaczej ten czas upakowa\u0107. Jestem zwolennikiem my\u015bli, \u017ce\u00a0dobre nauczanie to\u00a0takie, kt\u00f3re popycha do\u00a0samodzielnego odkrywania. zahaczaj\u0105ce o\u00a0r\u00f3\u017cne tematy i\u00a0daj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwijania talent\u00f3w, tworz\u0105c silne i\u00a0wyspecjalizowane jednostki, nie armi\u0119 u\u015brednionych do\u00a0linii idealnych pracownik\u00f3w. W\u00a0takiej szkole ucze\u0144 z\u00a0pewno\u015bci\u0105\u00a0 pozna\u0142by r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy fantastyk\u0105 a\u00a0fantasy. Mi\u0119dzy thrillerem a\u00a0horrorem.<\/p>\n

No, ale\u00a0dobrze. Skoro ju\u017c tu jeste\u015bmy, to\u00a0wyja\u015bnijmy sobie raz a\u00a0dobrze:<\/p>\n

Fantastyka to\u00a0pewna konwencja. W\u00a0niej zawieraj\u0105 si\u0119 gatunki takie jak fantasy, science-fiction, horror z\u00a0r\u00f3\u017cnymi odga\u0142\u0119zieniami (jak np.\u00a0bizarro, cyberpunk, gore, space opera). Thriller to\u00a0nie jest horror \u2013 to\u00a0dreszczowiec. Za\u00a0zadanie postawiono mu w\u00a0zasadzie to\u00a0samo, co horrorom \u2013 wzbudzanie napi\u0119cia, dreszczu emocji, pewnego strachu. Wykorzystuje on napi\u0119cie, tajemniczo\u015b\u0107, czy niepewno\u015b\u0107. Tak, jak horror. To, co od\u00a0horroru thriller odr\u00f3\u017cnia, to\u00a0fantastyczno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie. Horror to\u00a0FANTASTYKA GROZY. Upiory, strachy, zjawiska nadprzyrodzone, wprowadzone po\u00a0to, by\u00a0wywo\u0142a\u0107 strach, napi\u0119cie, niepewno\u015b\u0107, tajemniczo\u015b\u0107. Dobrym thrillerem jest \u201eDziewczyna z\u00a0s\u0105siedztwa\u201d Jacka Ketchuma. Dobry horror to\u00a0\u2013 \u201eDom na\u00a0wyr\u0119bach\u201d Stefana Dardy. Obie te ksi\u0105\u017cki nale\u017c\u0105 do\u00a0literatury grozy, kt\u00f3ra\u00a0podobnie jak fantastyka, zawiera w\u00a0sobie pewne gatunki i\u00a0podgatunki. W\u00a0tym rozumieniu horror to\u00a0 pomost pomi\u0119dzy groz\u0105 a\u00a0fantastyk\u0105 w\u0142a\u015bnie.<\/p>\n

Science-fiction to\u00a0nie s\u0105 \u201eBajki o\u00a0UFO\u201d \u2013 to\u00a0w\u00a0og\u00f3le nie s\u0105 bajki. Moim zdaniem \u2013 chyba najpowa\u017cniejszy gatunek z\u00a0ca\u0142ej fantastyki. Pytamy, jak nasze obecne dzia\u0142ania \u00a0wp\u0142yn\u0105 na\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107. Jak b\u0119dzie ona wygl\u0105da\u0142a? Wskazujemy na\u00a0zagro\u017cenia, przestrzegamy, ale\u00a0i\u00a0mamimy nowymi mo\u017cliwo\u015bciami. Autorzy science-fiction przewidzieli spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wynalazk\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0dzisiaj u\u017cywam\u2026 i\u00a0spor\u0105, na\u00a0jakie czekam (lataj\u0105ce samochody). \u201eGwiezdne Wojny\u201d nie s\u0105 i\u00a0nigdy nie by\u0142y SF \u2013 stykaj\u0105 si\u0119 ze\u00a0space oper\u0105- prawda, ale\u00a0to w\u00a0zasadzie rasowe fantasy: Opowie\u015b\u0107 o\u00a0\u015bwiecie, w\u00a0kt\u00f3rym mamy pewn\u0105 form\u0119 magii (moc) i\u00a0mag\u00f3w-wojownik\u00f3w (Jedi i\u00a0Sithowie) walcz\u0105cych mi\u0119dzy sob\u0105, oraz\u00a0wybra\u0144cu, i\u00a0przepowiedni na\u00a0jego temat., Wybraniec spotyka starego mistrza, ten z\u00a0kolei uczy go wszystkiego, co sam wie, po\u00a0czym umiera. Albo te\u017c o\u00a0wybra\u0144cu, kt\u00f3ry\u00a0da\u0142 si\u0119 zwie\u015b\u0107. To, \u017ce\u00a0zamiast standardowych mieczy mamy miecze \u015bwietlne, a\u00a0ca\u0142o\u015b\u0107 odbywa si\u0119 w\u00a0innej galaktyce i\u00a0s\u0105 tam statki kosmiczne, jest tak naprawd\u0119 marginalne. Zwyk\u0142a scenografia.<\/p>\n

Tym bardziej \u201eZmierzch\u201d nie jest\u00a0 horrorem. W\u00a0og\u00f3le z\u00a0groz\u0105 nie ma wiele wsp\u00f3lnego. Czy \u201eZmierzch\u201d ma przerazi\u0107? Czy jest tajemniczy, wykorzystuje napi\u0119cie i\u00a0niepewno\u015b\u0107? Czy te\u017c kanw\u0105 opowie\u015bci jest po\u00a0prostu\u2026 paranormalny romans? Ale\u2026 jak by\u00a0to wygl\u0105da\u0142o na\u00a0plakacie?<\/p>\n

Czytajmy ze\u00a0zrozumieniem. I\u00a0nade wszystko, wiedzmy CO czytamy. Je\u015bli nie nauczy nas tego szko\u0142a (a\u00a0nie nauczy), to\u00a0zainteresujmy si\u0119 sami. Nie b\u0105d\u017amy idealnymi pracownikami z\u00a0XIX wieku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2013 Czytam fantastyk\u0119! \u2013 pochwali\u0142 mi si\u0119 kiedy\u015b znajomy przy okazji\u00a0 spotkania. \u2013 Wspaniale \u2013 ucieszy\u0142em si\u0119. \u2013 Jaka jest Twoja ulubiona ksi\u0105\u017cka Lema? \u2013 Kogo? \u2013 Lema. Taki pisarz science-fiction. \u2013 Eee\u2026 ja nie czytam bajek o\u00a0UFO. \u2013 M\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce\u00a0czytasz fantastyk\u0119. To, no nie wiem, co s\u0105dzisz o\u00a0ostatniej ksi\u0105\u017cce Kinga? \u2013 A\u00a0on nie pisze przypadkiem horror\u00f3w? \u2013 Tak. Tak w\u0142a\u015bnie. \u2013 Ja nie czytam horror\u00f3w. \u2013 M\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce\u00a0czytasz fantastyk\u0119! \u2013 Czytam. Wiesz, Tolkien. Paolini. Sapkowski. Fantastyk\u0119 czytam. FELIETON UKAZA\u0141 SI\u0118 PIERWOTNIE NA STRONIE POLSKAGROZA.PL KT\u00d3REJ MAM ZASZCZYT BY\u0106 REDAKTOREM NACZELNYM. To\u00a0nie by\u0142a jedyna taka rozmowa, jak\u0105 odby\u0142em. Nie jedyna, o\u00a0jakiej s\u0142ysza\u0142em i\u00a0przez jak\u0105 przebrn\u0105\u0142em w\u00a0dyskusjach forumowych. Mo\u017cna by\u00a0pomy\u015ble\u0107, \u017ce\u00a0im bardziej jeste\u015b oczytany, tym wi\u0119cej wiesz \u2013 tymczasem przera\u017caj\u0105co wysoki odsetek zafascynowanego ksi\u0105\u017ckami spo\u0142ecze\u0144stwa (tak\u017ce w\u00a0fandomie) nie ma za\u00a0bardzo poj\u0119cia CO tak naprawd\u0119 czyta. Fantastyka staje si\u0119 fantasy, science-fiction to\u00a0tylko \u201ebajki o\u00a0ufo\u201d \u2013 \u201eGwiezdne Wojny\u201d to\u00a0sztandarowy przyk\u0142ad dobrego i\u00a0powa\u017cnego SF. Nie tak dawno przejrza\u0142em ranking dziesi\u0119ciu najlepszych horror\u00f3w dla dzieci, w\u00a0kt\u00f3rym wyszczeg\u00f3lniono \u201eZmierzch\u201d. Ani to\u00a0horror, ani dla dzieci, ani nawet \u201enajlepszy\u201d. Niew\u0142a\u015bciwe nazewnictwo znajduj\u0119 nawet tam, gdzie teoretycznie by\u0107 go nie powinno \u2013 jaki\u015b czas temu w\u00a0kinach pojawi\u0142 si\u0119 film \u201eMAMA\u201d sygnowany nazwiskiem Guillermo del Toro (chocia\u017c re\u017cyserem by\u0142 Andres Muschietti). Na\u00a0plakacie napisano, i\u017c jest to\u00a0\u201eNiesamowity Thriller\u201d. S\u0142owo \u201eHorror\u201d najwyra\u017aniej nie przesz\u0142o komu\u015b przez gard\u0142o, a\u00a0szkoda, bo thrillerem film ten na\u00a0pewno nie jest. Zastanawiam si\u0119, sk\u0105d u\u00a0pewnych os\u00f3b ta weso\u0142a ignorancja. I\u00a0chyba znajduj\u0119 odpowied\u017a \u2013 a\u00a0przynajmniej jej cz\u0119\u015b\u0107. Jedn\u0105 z\u00a0najwa\u017cniejszych rzeczy dla wykszta\u0142conego cz\u0142owieka po\u00a0maturze (a\u00a0nawet przed) jest rozpoznawanie gatunk\u00f3w i\u00a0rodzaj\u00f3w literackich. Powie tak ka\u017cdy polonista. To\u00a0absolutna podstawa, by\u00a0wiedzie\u0107, czym jest dramat, epika, liryka. Jeszcze dzisiaj mog\u0119 z\u00a0pami\u0119ci zacytowa\u0107 definicj\u0119 powie\u015bci, pami\u0119tnika, podania, czy eposu. Ale\u00a0gdzie w\u00a0tym wszystkim podzia\u0142 gatunk\u00f3w literatury popularnej? O\u00a0tym te\u017c si\u0119 uczy\u0142em. Cz\u0119\u015bciowo. Ballada. Romans. Farsa. Par\u0119 s\u0142\u00f3w o\u00a0westernie, jako ciekawostka \u2013 pod\u00a0koniec lekcji, kiedy ka\u017cdy ju\u017c patrzy\u0142 na\u00a0zegarek. Pami\u0119tam te\u017c fantastyk\u0119 \u2013 czy raczej fantasy. W\u00a0podr\u0119czniku ze\u00a0szko\u0142y podstawowej\u00a0 po\u015bwi\u0119cono \u0107wier\u0107 strony \u201eWied\u017aminowi\u201d, ilustruj\u0105c tre\u015b\u0107 fotosem z\u00a0filmu. Czym oczywi\u015bcie wyrz\u0105dzono temu dzie\u0142u jeszcze wi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119. W\u00a0szkole gimnazjalnej przeznaczono na\u00a0 fantastyk\u0119\u00a0 jedn\u0105(!) lekcj\u0119 \u2013 ale\u00a0tylko dlatego, \u017ce\u00a0\u0142adnie o\u00a0to poprosi\u0142em i\u00a0sam mia\u0142em j\u0105 poprowadzi\u0107. Temat? Narzucony \u2013 Lem. Dla mnie super sprawa, dla\u00a0\u00a0 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w temat do\u00a0\u017cart\u00f3w, albo godzina na\u00a0sen. Nie rozumieli Lema. By\u0142 dla nich za\u00a0trudny, zbyt niejasny \u2013 zbyt g\u0142\u0119boki. Nie uczy si\u0119 przecie\u017c dziecka p\u0142ywa\u0107, wrzucaj\u0105c go od\u00a0razu na\u00a0g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119, prawda? Pomijam temat p\u0142ywaj\u0105cych noworodk\u00f3w \u2013 one tak naprawd\u0119 nie zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 jeszcze p\u0142ywa\u0107 oduczy\u0107. To, \u017ce\u00a0system edukacji jest przestarza\u0142y, a\u00a0jego naprawa notorycznie spychana na\u00a0dalszy plan, ma uzasadnienie w\u00a0obecnej (i\u00a0przysz\u0142ej) kondycji narodu. W\u00a0ko\u0144cu, jak pisa\u0142 Zamoyski \u201eTakie b\u0119d\u0105 Rzeczypospolite, jak ich m\u0142odzie\u017cy chowanie\u201d \u2013 a\u00a0nawet nieuzbrojone w\u00a0wiedz\u0119 o\u00a0nauczaniu oko widzi, \u017ce\u00a0XIX-wieczny pruski system edukacji maj\u0105cy kszta\u0142ci\u0107 \u017co\u0142nierzy, robotnik\u00f3w i\u00a0urz\u0119dnik\u00f3w ma si\u0119 nijak do\u00a0rzeczywisto\u015bci XXI wieku. Przestarza\u0142y jest system i\u00a0przestarza\u0142y jest program. M\u0142ody cz\u0142owiek, wychodz\u0105c z\u00a0lekcji J\u0119zyka Polskiego, ma wiedz\u0119 o\u00a0lekturach i\u00a0pisarzach przesz\u0142ych, o\u00a0pisaniu ku pokrzepieniu serc i\u00a0romantyzmie, literaturze powsta\u0144czej i\u00a0wolno\u015bciowej. I\u00a0bardzo dobrze, bo nie mo\u017cna deprecjonowa\u0107 i\u00a0zapomina\u0107 o\u00a0przesz\u0142o\u015bci (co obecnie dzieje si\u0119 na\u00a0nielicznych lekcjach Historii) \u2013 tak samo jednak nie powinno si\u0119 ignorowa\u0107 tera\u017aniejszo\u015bci. A\u00a0co wychodz\u0105cy ze\u00a0szko\u0142y cz\u0142owiek wie o\u00a0dzisiejszej literaturze? A\u00a0przede wszystkim, co wie o\u00a0tera\u017aniejszych polskich pisarzach? To\u00a0ju\u017c zostawia si\u0119 przypadkowi. Je\u015bli kto\u015b czyta i\u00a0si\u0119 interesuje \u2013 to\u00a0zna. Je\u015bli kto\u015b jednak nie mia\u0142 kontaktu z\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0105 (pr\u00f3cz przymusowych lektur) \u2013 to\u00a0czyta\u0107 nie b\u0119dzie. Szko\u0142a si\u0119 ko\u0144czy, zaczynaj\u0105 si\u0119 studia \u2013 czyli \u00a0imprezy \u2013 i\u00a0w\u00a0ko\u0144cu praca. Nie ma ju\u017c czasu, by\u00a0wyrobi\u0107 sobie nawyk czytania, ani tez zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w\u00a0literatur\u0119. Kolejny idealny urz\u0119dnik\/\u017co\u0142nierz\/robotnik \u2013 pracownik gotowy do\u00a0s\u0142u\u017cby. Generalizacja jest z\u0142a, dlatego powiem, \u017ce\u00a0znam przypadek osoby, kt\u00f3ra\u00a0si\u0119gn\u0119\u0142a po\u00a0ksi\u0105\u017cki ju\u017c w\u00a0p\u00f3\u017aniejszym wieku. Dzisiaj nadrabia zaleg\u0142o\u015bci. Ale\u00a0tak\u017ce i\u00a0ona nie wie, co tak naprawd\u0119 czyta. Fantastyk\u0119 \u2013 ale\u00a0czym jest ta fantastyka? \u00a0Czy tylko tym, na\u00a0czym napisano, \u017ce\u00a0to fantastyka w\u0142a\u015bnie? Szko\u0142a to\u00a0pewien ograniczony okres czasu. Aby co\u015b doda\u0107, trzeba co\u015b zabra\u0107 \u2013 albo te\u017c inaczej ten czas upakowa\u0107. Jestem zwolennikiem my\u015bli, \u017ce\u00a0dobre nauczanie to\u00a0takie, kt\u00f3re popycha do\u00a0samodzielnego odkrywania. zahaczaj\u0105ce o\u00a0r\u00f3\u017cne tematy i\u00a0daj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwijania talent\u00f3w, tworz\u0105c silne i\u00a0wyspecjalizowane jednostki, nie armi\u0119 u\u015brednionych do\u00a0linii idealnych pracownik\u00f3w. W\u00a0takiej szkole ucze\u0144 z\u00a0pewno\u015bci\u0105\u00a0 pozna\u0142by r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy fantastyk\u0105 a\u00a0fantasy. Mi\u0119dzy thrillerem a\u00a0horrorem. No, ale\u00a0dobrze. Skoro ju\u017c tu jeste\u015bmy, to\u00a0wyja\u015bnijmy sobie raz a\u00a0dobrze: Fantastyka to\u00a0pewna konwencja. W\u00a0niej zawieraj\u0105 si\u0119 gatunki takie jak fantasy, science-fiction, horror z\u00a0r\u00f3\u017cnymi odga\u0142\u0119zieniami (jak np.\u00a0bizarro, cyberpunk, gore, space opera). Thriller to\u00a0nie jest horror \u2013 to\u00a0dreszczowiec. Za\u00a0zadanie postawiono mu w\u00a0zasadzie to\u00a0samo, co horrorom \u2013 wzbudzanie napi\u0119cia, dreszczu emocji, pewnego strachu. Wykorzystuje on napi\u0119cie, tajemniczo\u015b\u0107, czy niepewno\u015b\u0107. Tak, jak horror. To, co od\u00a0horroru thriller odr\u00f3\u017cnia, to\u00a0fantastyczno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie. Horror to\u00a0FANTASTYKA GROZY. Upiory, strachy, zjawiska nadprzyrodzone, wprowadzone po\u00a0to, by\u00a0wywo\u0142a\u0107 strach, napi\u0119cie, niepewno\u015b\u0107, tajemniczo\u015b\u0107. Dobrym thrillerem jest \u201eDziewczyna z\u00a0s\u0105siedztwa\u201d Jacka Ketchuma. Dobry horror to\u00a0\u2013 \u201eDom na\u00a0wyr\u0119bach\u201d Stefana Dardy. Obie te ksi\u0105\u017cki nale\u017c\u0105 do\u00a0literatury grozy, kt\u00f3ra\u00a0podobnie jak fantastyka, zawiera w\u00a0sobie pewne gatunki i\u00a0podgatunki. W\u00a0tym rozumieniu horror to\u00a0 pomost pomi\u0119dzy groz\u0105 a\u00a0fantastyk\u0105 w\u0142a\u015bnie. Science-fiction to\u00a0nie s\u0105 \u201eBajki o\u00a0UFO\u201d \u2013 to\u00a0w\u00a0og\u00f3le nie s\u0105 bajki. Moim zdaniem \u2013 chyba najpowa\u017cniejszy gatunek z\u00a0ca\u0142ej fantastyki. Pytamy, jak nasze obecne dzia\u0142ania \u00a0wp\u0142yn\u0105 na\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107. Jak b\u0119dzie ona wygl\u0105da\u0142a? Wskazujemy na\u00a0zagro\u017cenia, przestrzegamy, ale\u00a0i\u00a0mamimy nowymi mo\u017cliwo\u015bciami. Autorzy science-fiction przewidzieli spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wynalazk\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0dzisiaj u\u017cywam\u2026 i\u00a0spor\u0105, na\u00a0jakie czekam (lataj\u0105ce samochody). \u201eGwiezdne Wojny\u201d nie s\u0105 i\u00a0nigdy nie by\u0142y SF \u2013 stykaj\u0105 si\u0119 ze\u00a0space oper\u0105- prawda, ale\u00a0to w\u00a0zasadzie rasowe fantasy: Opowie\u015b\u0107 o\u00a0\u015bwiecie, w\u00a0kt\u00f3rym mamy pewn\u0105 form\u0119 magii (moc) i\u00a0mag\u00f3w-wojownik\u00f3w (Jedi i\u00a0Sithowie) walcz\u0105cych mi\u0119dzy sob\u0105, oraz\u00a0wybra\u0144cu, i\u00a0przepowiedni na\u00a0jego temat., Wybraniec spotyka starego mistrza, ten z\u00a0kolei uczy go wszystkiego, co sam wie, po\u00a0czym umiera. Albo te\u017c o\u00a0wybra\u0144cu, kt\u00f3ry\u00a0da\u0142 si\u0119 zwie\u015b\u0107. To, \u017ce\u00a0zamiast standardowych mieczy mamy miecze \u015bwietlne, a\u00a0ca\u0142o\u015b\u0107 odbywa si\u0119 w\u00a0innej galaktyce i\u00a0s\u0105 tam statki kosmiczne, jest tak naprawd\u0119 marginalne. Zwyk\u0142a scenografia. Tym bardziej \u201eZmierzch\u201d nie jest\u00a0 horrorem. W\u00a0og\u00f3le z\u00a0groz\u0105 nie ma wiele wsp\u00f3lnego. Czy \u201eZmierzch\u201d ma przerazi\u0107? Czy jest tajemniczy, wykorzystuje napi\u0119cie i\u00a0niepewno\u015b\u0107? Czy te\u017c kanw\u0105 opowie\u015bci jest po\u00a0prostu\u2026 paranormalny romans? Ale\u2026 jak by\u00a0to wygl\u0105da\u0142o na\u00a0plakacie? Czytajmy ze\u00a0zrozumieniem. I\u00a0nade wszystko, wiedzmy CO czytamy. Je\u015bli nie nauczy nas tego szko\u0142a (a\u00a0nie nauczy), to\u00a0zainteresujmy si\u0119 sami. Nie b\u0105d\u017amy idealnymi pracownikami z\u00a0XIX wieku.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2654,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653"}],"collection":[{"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2653"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2656,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653\/revisions\/2656"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2654"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stonawski.efantastyka.pl\/blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}